ONCOlogisch Treffen 2008
Gastro-intestinal tumours in cats and dogs: INSIDE OUT!
Zaterdag 9 en zondag 10 februari 2008, Soesterberg.
Tijdens het weekend van 9 en 10 februari verzamelden zich weer meer dan 130 dierenartsen en 30 dierenartsassistenten in congrescentrum Kontakt der Kontinenten te Soesterberg tijdens het 3e ONCOlogisch Treffen, georganiseerd door de Samenwerkende Diergeneeskundige Kankercentra (SDK). Dit jaar stonden de tumoren van het maagdarmstelsel centraal, die door internationale bekende wetenschappers werden behandeld.
Etiologie en pathologische diagnostiek
Als eerste spreker nam Prof. David Argyle van de Universiteit van Edinburgh de medische oncologie voor zijn rekening. Hij ging in op de etiologie van maagdarmtumoren, waarbij de gelijkenissen en de contrasten met de mens naar voren werden gebracht. Blijkbaar hebben dieren meer mesenchymale tumoren, terwijl bij de mens epitheliale tumoren het meeste voorkomen. Echter, in analogie met de mens blijkt bij dieren de ontwikkeling van verschillende vormen van darmkanker ook te verlopen via verschillende tussenstadia.
Nieuw dit jaar was dat ook een patholoog aan het woord kwam. Per slot van rekening zijn dit de specialisten die de definitieve diagnose moeten stellen. Dr. Evert Van Garderen (GD, Deventer) presenteerde een pragmatisch verhaal over hoe hij de ingezonden maagdarmbiopten als patholoog ziet binnenkomen en gaf zijn visie op het probleem van maagdarmkanker bij gezelschapsdieren. Blijkbaar worden er bij katten onder de leeftijd van 5 jaar relatief weinig neoplasieën van het darmstelsel gezien, zelfs geen lymfoma. Ook werd duidelijk dat de pathologische diagnostiek uitgebreider moet zijn om veel onderzoeksvragen te beantwoorden, die niet kunnen worden opgelost via de standaard onderzoeksmethoden. Zo blijkt het syndroom van de T-cell dominated lymphocytic enteritis bijzonder moeilijk te kunnen worden onderscheiden van het lymphocytic lymfoma. Hierbij is de techniek van de PCR een onontbeerlijk instrument gebleken.
Maagdarmtumoren zowel diagnostisch als chirurgisch vrij toegankelijk
Het diagnostisch apparaat bij uitstek voor de buik is, naast de röntgen, in steeds belangrijker mate het echotoestel. Prof. Dr. Dominique Penninck (Tufts Cummings School of Veterinary Medicine, Massachusetts, USA) staat bekend als een autoriteit op het gebied van beeldvorming van het maagdarmstelsel. Haar lezingen waren van hoog niveau en namen zowel de minder als de meer ervaren echograaf onder de aanwezigen op sleeptouw. Zo leerde men goed in het oog te houden wanneer een afwijkende darmwand kan wijzen op een tumorproces en wanneer niet. Haar lezingen waren doorspekt met allerhande tips, die toepasbaar zijn in de dagelijkse praktijk. Zo leerde iedereen letten op het ‘gravel sign’ bij een röntgenfoto, de steentjes in maag en darmen die vragen om dieper onderzoek van de oorzaak van het opeten van deze steentjes. Ook herwaardeerde ze het bariumcontrastonderzoek van maag en darmen, die in de praktijk een onbetwistbare plaats heeft, maar al te vaak vergeten wordt. Bij echografisch onderzoek van de darmen is het van het grootste belang om de verschillende lagen van de darmwand te kunnen identificeren. Zo moeten de diktes van muscularis en mucosa bij echografisch onderzoek hetzelfde zijn. Indien deze afwijkend zijn, dan is dit pathologisch. Het beeldvormend onderzoek van lever en pancreas vormde een belangrijk onderdeel van haar presentaties waarbij Dominique Penninck zeer duidelijk kon uitleggen en laten zien wat het normaalbeeld was en welke afwijkingen, vooral met echografie, in beeld gebracht kunnen worden bij deze organen. In de pancreas zijn dat bijvoorbeeld insulinoma en exocriene tumoren.
Chirurgie van maagdarmtumoren
De chirurgische aspecten van het ONCOlogisch Treffen werden belicht door prof. dr. Paolo Buracco (Universiteit van Turijn, Italie).
Zijn verschillende presentaties verliepen van de maag, via de dunne darm naar de dikke darm, rectum en anus. Honden met intestinaal leiomyosarcoom hebben, zelfs mét aanwezigheid van metastasen, een vrij lange overlevingstijd. Sommige van deze honden vertonen een hypoglycemie als gevolg van een paraneoplastisch syndroom.
Zijn stokpaardje was echter de behandeling van rectum- en anustumoren. Hij legde nauwgezet uit hoe gezwellen in deze moeilijke regio toch met succes en met behoud van fecale continentie ruim te verwijderen zijn, mits de juiste techniek wordt toegepast. Zo is het mogelijk om tot 25 cm rectum te verwijderen met behoud van continentie.
Perianale tumoren
Dr.Malcolm Brearly (Cambridge) presenteerde een overzicht van de meest voorkomende perianale tumoren bij de hond. Naast de perianale adenomen (castratie) en de invasieveadenocarcinoma (niet-hormoonafhankelijk), zijn dat de minder vaak voorkomende adenocarcinomen van de anaalzak. Deze laatste komen voor bij zowel de teef als de reu en vaker bij de Engelse cocker spaniel ( OR van 7.5). Brearly meldde een veel gunstiger prognose van anaalzakcarcinomen dan algemeen wordt gedacht (MST van zo’n 460 dagen, wanneer deze worden behandeld volgens het door hem en collega’s opgestelde algoritme (chirurgie al dan niet samen met carboplatin) .
Paolo Buracco liet vervolgens met veel visualiserende plaatjes zien hoe perianale en perineale tumoren chirurgisch verwijderd konden worden, ook al kan dat met behoorlijke, vanzelfsprekend te herstellen, defecten gepaard gaan. Zelfs het verwijderen van metastasen, bijvoorbeeld in de bekkenlymfeklieren, kwam aan bod. Aanvullende behandeling met chemotherapeutica en/of bestraling lijkt weinig effect te hebben bij perianale adenocarcinoma, maar wel bij adenocarcinoma van de anaalzak.
Maagdarmtumoren bij de mens
Het is tijdens het Oncologisch Treffen inmiddels traditie dat een vooraanstaand humaan specialist de stand van zaken bij de mens komt presenteren. Dit jaar was dat Prof. Dr. Hans Nortier (Leiden) die de zaal zeer boeiend de verschillende tumoren van het maagdarmkanaal bij de mens liet zien, inclusief diagnostiek, prognose en behandelingsmogelijkheden. Veel was daarbij herkenbaar als het gaat om chirurgische mogelijkheden, maar andere zaken, zoals slokdarmtumoren die relatief vaak bij de mens optreden, zien we in de diergeneeskunde niet of nauwelijks.
Tumoren van lever, pancreas en milt
David Argyle informeerde het publiek dat bij de kat vooral primaire levertumoren werden gevonden, terwijl dat bij de hond vaker metastasen betreffen. Als het om een primaire levertumor gaat, dan is deze vaker goedaardig bij de kat (biliaire cystadenoom) maar bij de hond juist vaker maligne (hepatocellulair carcinoom). Chirurgie is de eerste keus bij de behandeling en er is nauwelijks ervaring met chemotherapie of bestraling.
Paolo Buracco eindigde het congres met de chirurgische aspecten. Bij de hond bestaat tweederde van de milttumoren uit hemangiosarcoma die kunnen metastaseren naar alle organen, inclusief het hart. Bij de kat is een primaire mastceltumor vaker de oorzaak van miltvergroting.
Dierenartsassistenten programma
Op de eerste dag van het congres was het mogelijk om de verschillende sprekers alternerend in te delen en een groep van zo´n 30 assistenten(s) op hoog niveau te informeren over de epidemiologie, diagnostiek en therapie van maagdarmtumoren. Als extra spreker trad Prof. Dr. Anton Beynen op die het onderwerp ‘voeding van de kankerpatiënt’ behandelde. Hij gaf op basis van de (vaak nog magere) literatuur de verschillende achtergronden en invloeden van voedingsbestanddelen bij tumoren aan om een voeding samen te stellen die zo optimaal mogelijk aan dergelijke patiënten kan worden gegeven. Om eventuele cachexie en verminderde eetlust tegemoet te komen is het vet- en eiwitgehalte daarvan hoog. Ook de positieve rol van visolie werd benadrukt en een hoog gehalte hiervan in een dergelijke voeding ontbreekt ook niet.
Het volgende ONCOlogisch Treffen in februari 2009 zal gericht zijn op het onderwerp urogenitale tumoren. Tom Hendrickx
Paul Overgaauw
Tom Hendrickx is praktiserend dierenarts in Dierenartsenpraktijk Sint-Katharina te Hasselt, België (lid van Samenwerkende Diergeneeskundige Kankercentra).
Paul Overgaauw is dierenarts-specialist.